Steeds meer sociaal werkers en organisaties stappen in de wereld van sociale technologie. Ze onderzoeken, ontwerpen en experimenteren met digitale middelen die het sociaal werk versterken: van platforms voor laagdrempelig contact tot tools die inwoners meer regie geven. In dit artikel beantwoorden we zeven vagen over digitaal sociaal werk.
Leerkringen Digitaal Sociaal Werk: meld je nu aan!
Hoe kun je digitale technologie op een goede manier opnemen in het sociaal werk, zodat het aansluit bij de leefwereld van inwoners en cliënten? En hoe kun je zorgen dat de kracht van het fysieke en persoonlijke contact tussen inwoners en sociaal werkers daarbij overeind blijft staan? Van 20 mei 2026 tot en met 20 april 2027 organiseert Movisie twee leerkringen over digitaal sociaal werk. In beide leerkringen leer en werk je samen met andere professionals en experts aan de vraag hoe digitalisering ondersteunend kan zijn aan inwoners, in plaats van andersom. Je vindt hier meer informatie.
1.Wat verstaan we onder sociale technologie?
In de Gids Expeditie Sociale Technologie wordt sociale technologie uitgelegd als een verzamelterm voor apparaten, die mensen gebruiken om zich met elkaar te verbinden, elkaar te helpen en ondersteunen en de kwaliteit van hun (samen-)leven te verbeteren. In professioneel verband wordt gesproken van sociale technologie als professionals in zorg en welzijn apparaten bewust en verantwoordelijk inzetten voor sociale doeleinden, zoals inclusie en participatie (Nieuwboer, Schell-Kiehl en Van Dam, 2022)
2. Waarom is het gebruik van sociale technologie belangrijk voor het sociaal werk?
Een van de kerntaken van het sociaal werk is het versterken van het sociaal functioneren van mensen zodat zij goed kunnen meedoen in de samenleving. De leefwereld van de inwoner is voor een groot deel digitaal geworden. Daarom is het belangrijk dat sociaal werkers ook online en digitaal present kunnen zijn voor inwoners wanneer daar behoefte aan is. Sociale technologie biedt professionals extra en laagdrempelige mogelijkheden om met inwoners in contact te komen en hen te ondersteunen bij hun vragen. Dus mogelijkheden bovenop face-to-facecontact of bijvoorbeeld bellen. Tegelijkertijd signaleer je het als sociaal werker ook als mensen vastlopen of nadeel ondervinden in de digitale wereld. Je kunt dan samen met hen opkomen voor inclusieve technologie, zodat iedereen er profijt van kan hebben.
3. Waar kan het sociaal werk sociale technologie voor inzetten en wat levert dat op?
Het inzetten van sociale technologie levert meerdere dingen op:
- Om beter toegankelijk en bereikbaar te zijn voor mensen. Het aanbieden van online spreekuren, (anoniem) chathulpverlening, videobellen zijn manieren om de drempels voor het vragen van hulp te verlagen. Voorbeeld: het gebruik van DigiContact bij Stichting Cordaan. Of lees dit artikel: Ervaringsdeskundigen over sociale technologie in dagelijks leven en hulpverlening | Movisie
- Het versterken van zelfregie en autonomie. Via een online hulpomgeving kunnen inwoners betrouwbare informatie vinden en gebruik maken van trainingen. Mensen kunnen daardoor ongeacht tijd en plaats zelf aan de slag gaan met de persoonlijke doelen die zij hebben geformuleerd. Voorbeeld: De SMD heeft een online intake-instrument die inwoners zelf kunnen invullen. Lees ook: De kracht van sociale technologie in het sociaal werk | Movisie
- Technologie helpt mensen te verbinden. Denk aan een website, platform of app voor online communities of lotgenotengroepen. Virtuele plekken waar mensen elkaar ontmoeten en steun vinden, stimuleren ook meer ontmoetingen in de ‘offline wereld’. Voorbeeld: Online ontmoetingsapp voor ouderen van Stichting Alifa.
- Meer en beter samenwerken met andere hulpverleners en organisaties door de inzet van digitale platforms voor communicatie en uitwisseling, veilig en AVG-proof. Voorbeeld: een digitaal platform voor contact tussen schuldhulpverleners en schuldeisers, om zo sneller en zorgvuldiger schulden te regelen. Bekijk ook eens: Schuldenknooppunt – NVVK.
- Meer werkplezier, efficiënt en effectiever werken. Technologie kan slim worden ingezet om efficiënter te werken (onder andere minder administratielast) en meer tijd over hebben voor het echte werk, voor de inwoner.
Voorbeelden van technologie in het sociaal werk
Het Leger des Heils experimenteert in een beschermde woonvorm in Groningen met Robot Tessa, ‘Tiny Tessa’. Tessa is een houten bloempot met ogen, jasje aan en plantje op de kruin, die je ’s morgens wakker maakt, aan je afspraken herinnert en vraagt hoe je je voelt. De bewoner krijgt meer regie over de eigen dagstructuur en de woonbegeleider hoeft minder ‘de boeman’ te spelen. Hoewel het niet voor iedereen is weggelegd, ervaren meerdere bewoners en medewerkers dat Tiny Tessa helpt om een betere structuur te krijgen in het dagelijks leven.
Chat met Fier! Bij stichting Fier kunnen slachtoffers van (seksueel) geweld, uitbuiting en eerkwesties anoniem chatten met een hulpverlener van Fier, buiten kantoortijden. Slachtoffers kunnen direct terecht bij een hulpverlener om hun verhaal doen en ondersteuning vinden.
4. Hoe begin je?
Gelukkig hoef je het wiel niet helemaal opnieuw uit te vinden en kunnen we leren van de geleerde lessen die er al zijn in het sociaal werk. We helpen je alvast op weg met de eerste aanbevelingen van Sociaal Werk Werkt! over innovatie met sociale technologie:
- Maak een visie en strategie voor sociale technologie: Waarom, waartoe en hoe ga je sociale technologie inzetten? Het kan zijn dat je als organisatie voor kiest om een digitale tool of technologie in te kopen of dat je een nieuw product met elkaar bedenkt. Hoe dan ook zul je als organisatie moeten kijken hoe dit goed aansluit bij de doelen van de hulpverlening, bij de inwoners en bij de medewerkers. Zo wordt technologie een krachtig middel voor verandering, in plaats van alleen een losse toevoeging.
- Maak gebruik van een methode bij het selecteren en implementeren van technologie
Bij het kiezen van een sociale technologie kan het helpen om een toetsingskader (zoals Toetsingskader inzet van eHealth, VWS) te gebruiken om te checken of het voldoet aan bepaalde randvoorwaarden. Of de inzet van een methode, zoals het Honinggraatmodel, dat houvast kan bieden tijdens de implementatie van een nieuwe technologie in de organisatie.
- Evalueren en leren
In het sociaal werk leert men vaak vooral door het te doen. Praktijkervaringen helpen om technologie stap voor stap te verbeteren. Structureel aandacht besteden aan evalueren en leren in dit veranderproces is van belang. Het sociale technologiekompas biedt houvast om de huidige status van implementatie te evalueren en te bepalen welke volgende stappen gezet kunnen worden.
Lees meer over de stappen die je kunt zetten om te innoveren met sociale technologie in het sociaal werk: Innovatie met sociale technologie: hoe begin je? | Sociaal Werk werkt!
5. Wat zijn voorwaarden om succesvol met digitale innovatie aan de slag te gaan?
Er zijn verschillende voorwaarden. Dit zijn:
- Betrokkenheid inwoners en cliënten vanaf het allereerste moment. Zorg dat ze meedoen bij het ontwerp en de ontwikkeling. Hun ervaringen, motivatie en welzijn vormen het vertrekpunt, want daar doe je het uiteindelijk voor. Door samen te bepalen welke technologische oplossingen écht waardevol zijn en hoe, vergroot je de kans dat deze aansluiten bij de praktijk en dat inwoners ook daadwerkelijk voordeel ervaren van sociale technologie in de hulpverlening of samenlevingsopbouw. Kies daarom voor techontwikkelaars en leveranciers die eindgebruikers actief betrekken in het ontwerp- en onderzoeksproces, bijvoorbeeld via Social Design.
- Een klimaat voor co-creatie
Sociale technologie is een proces van maken, samen uitproberen en aanpassen zodat het goed past in de praktijk. Technologie wordt voor sociaal werkers een minder grote ver-van-mijn-bedshow als je ook de tijd hebt om ermee te experimenteren of zelfs nieuwe dingen te bedenken die het werk beter kunnen maken. Sommige sociaal werkers hebben zelf creatieve ideeën over technologische oplossingen voor maatschappelijke vragen in de wijk, en kunnen daarmee andere collega’s enthousiasmeren en inwoners en cliënten hierin mee laten doen. Als organisatie doe je er dus goed aan om ruimte te geven aan het samen ontwikkelen, uitproberen en kijken wat wel en niet goed werkt.
Een mooi voorbeeld van hoe dit goed kan werken is de VR-game die jongerenwerkers samen hebben bedacht met jongeren zelf, en ontwikkelaars, om messengeweld in de praktijk tegen te gaan: Een Virtual Reality game tegen messengeweld | Movisie
- Digitaal vakmanschap
Tot slot heb je als sociaal werker meer dan alleen digitale basisvaardigheden nodig om met technologie te kunnen werken. Het is belangrijk dat je in de basis begrijpt hoe technologie werkt en hoe je het bewust kan inzetten om welzijn, participatie en digitale inclusie van inwoners te versterken. En tegelijkertijd is het je rol om kritisch te blijven op digitale middelen die niet aansluiten bij de behoeften van inwoners of mensen zelfs uitsluiten. Het ontwikkelen van digitaal vakmanschap is dan ook een doorlopend proces van reflectie, leren en uitwisselen. De organisatie heeft een belangrijke rol om dit te faciliteren.
Lees meer hierover in: Digitalisering in sociaal werk.
6. Welke risico’s en ethische vraagstukken spelen er?
Hoewel (sociale) technologie veel kansen biedt om betere hulp te bieden voor inwoners en meer werkplezier voor sociaal werkers, brengt het ook nieuwe vragen en verantwoordelijkheden met zich mee. Hoe behoud je bijvoorbeeld het menselijke en persoonlijke contact in een omgeving die steeds meer digitaliseert en waar digitale afstandelijkheid op de loer ligt. Zeker wanneer mensen het lastig vinden om zich online of digitaal uit te drukken en om als sociaal werker in te schatten wat er zich werkelijk afspeelt achter de voordeur. En hoe ga je als sociaal werker of organisatie om met de groeiende rol van technologie in besluitvorming? De rol van kunstmatige intelligentie wordt, ook in het sociaal werk, steeds groter. De (taal) modellen en algoritmes zijn echter niet neutraal met mogelijk nadelige effecten voor bepaalde groepen mensen. Dit is slechts een kleine greep van de risico’s en ethische vraagstukken. In de handreiking Digitalisering in sociaal werk lees je meer over welke ethische dilemma’s komen kijken bij het digitaal sociaal werk en houvast bij het omgaan met deze vraagstukken.
7. Wat doet het Netwerk Digitaal Sociaal Werk(t)?
Het Netwerk Digitaal Sociaal Werk(t)! komt voort uit een actieplan dat in 2025 is gelanceerd door professionals en organisaties in het sociaal werk. Zij werken samen om de rol van het sociaal werk in de digitale samenleving te versterken. Het plan heeft twee doelen: bijdragen aan een inclusieve digitale samenleving en technologie in het sociaal werk waar iedereen profijt van heeft. Hoe? Door kennis te delen, elkaar te inspireren en samen te werken. Het netwerk bestaat uit sociaal werkers, ervaringsdeskundigen, inwoners, kwaliteits- en beleidsmedewerkers van sociaalwerkorganisaties, experts in sociale technologie, docenten en onderzoekers bij hogescholen, en adviseurs van brancheorganisaties en van gemeenten en overheid. Iedereen is aan zet om een verschil te maken in de ondersteuning aan mensen in de digitale samenleving! Sluit jij ook aan?
Stimuleringsprogramma’s en mogelijkheden voor innovatie in zorg en welzijn
- Digizo.nu. Digizo.nu ondersteunt zorg- en welzijnsorganisaties bij het implementeren, toetsen, waarderen en opschalen van digitale en hybride processen. Het platform is opgericht door de IZA partners en wordt ondersteund door VWS.
- Samen data gedreven werken. Dit is geen vaste organisatie, maar een koepelterm voor initiatieven waarin overheden, zorg- en welzijnsorganisaties samenwerken om data beter te benutten voor beleid, hulpverlening en maatschappelijke opgaven. Lees meer op: www.samendatagedrevenwerken.nl
- Digivaardig in de zorg. Een landelijke coalitie die zorgprofessionals ondersteunt bij het versterken van digitale vaardigheden, zodat zij digitale hulpmiddelen en hybride zorg kunnen inzetten. Er zijn gratis leermiddelen beschikbaar en kun je leren van de ervaringen van andere organisaties. digivaardi-gindezorg.nl
- Erasmus plus jeugd. Erasmus plus Jeugd biedt kennis, mogelijkheden en subsidies om innovaties in digitaal jongerenwerk te stimuleren. De projecten van Erasmus plus Jeugd worden gedaan in samenwerking met organisaties in andere Europese landen en leer je hoe ze digitaal jongerenwerk over de grens heen aanpakken.Â
- Andere mogelijkheden voor financiële ondersteuning.Â
Er zijn andere regelingen die zich richten op de innovatiekant van zorg en ondersteuning. Be-kijk hier een overzicht van financiële regelingen.
Bronnen
Nieuwboer, C., Schell-Kiehl, I. en Van Dam, K. (2022)
Gids Expeditie Sociale Technologie. Avans Hogeschool & Werkplaatsen Sociaal Domein. Voorpagina – Gids Expeditie Sociale Technologie
Stam, S., Hoogmoed, V. en Pluut, B. (2023)
Innovatie met sociale technologie: voor een toekomstbestendig sociaal werk
In opdracht van Sociaal werk werkt! Innovatie met sociale technologie: hoe begin je? | Sociaal Werk werkt!
Steenmeijer, J. (2025). Digitalisering in sociaal werk. Handreiking voor sociaal werkers en opleiders. BPSW (Beroepsvereniging voor professionals in het sociaal werk) Digitalisering in sociaal werk
Â
